Hiểu đúng về ESG để tránh lãng phí và nâng cao hiệu quả lãnh đạo

Tình huống điển hình

Một công ty sản xuất thép quy mô vừa tại Việt Nam mất hợp đồng xuất khẩu sang Đức — không phải vì giá, không phải vì chất lượng sản phẩm. Lý do duy nhất: họ không cung cấp được dữ liệu phát thải Scope 1 và Scope 2 theo yêu cầu của CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism - Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon) của EU.

Họ có báo cáo ESG. Họ có tư vấn bên ngoài. Nhưng, họ không có năng lực ESG thật sự bên trong tổ chức.

ESG đang bị hiểu lầm theo một cách rất tốn kém

ESG đến với doanh nghiệp Việt phần lớn từ áp lực bên ngoài: Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon của EU chính thức có hiệu lực từ năm 2026, chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng thắt chặt tiêu chuẩn, yêu cầu từ đối tác ... Phản ứng tự nhiên của doanh nghiệp là tìm người viết báo cáo, thuê tư vấn điền biểu mẫu, và công bố số liệu.

Kết quả là doanh nghiệp có báo cáo theo đúng quy định, nhưng không có gì thay đổi thật sự bên trong tổ chức.

Con số đáng lo ngại hơn: theo khảo sát 1.019 doanh nghiệp do Cục Phát triển Doanh nghiệp Tư nhân (Bộ Tài chính) thực hiện năm 2024, 39% doanh nghiệp Việt Nam chưa từng nghe nói đến ESG, và 62% chưa nắm rõ các quy định và chính sách liên quan. Trong khi đó, Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon đã chuyển sang giai đoạn bắt buộc từ đầu năm 2026 — nghĩa là áp lực không còn ở phía trước, nó đã ở đây rồi!

• 

  
  

Tại sao báo cáo không phải ESG thật sự?

Báo cáo ESG là đầu ra. Để đầu ra đó phản ánh thực tế, chịu được kiểm chứng và tạo ra giá trị, doanh nghiệp cần một thứ khác: năng lực ra quyết định bền vững ở cấp lãnh đạo.

Điều đó có nghĩa gì trong thực tế? Hãy thử ba câu hỏi cụ thể:

• Khi Tổng Giám đốc phê duyệt kế hoạch mở rộng nhà máy, trong tờ trình có dòng nào về phát thải carbon ước tính không? 

• Khi Hội đồng Quản trị thảo luận chiến lược chuỗi cung ứng, rủi ro truy xuất nguồn gốc theo tiêu chuẩn đối tác nước ngoài có phải là một mục riêng không? 

• Khi đánh giá hiệu suất quản lý cấp trung, các chỉ số về văn hóa và đối xử nhân viên có được đo bằng số không?

Nếu câu trả lời là “không” cho cả ba câu hỏi, doanh nghiệp của bạn đang làm ESG theo kiểu tuân thủ, không phải theo kiểu dẫn dắt.

ESG là bài toán lãnh đạo

Thật vậy, một chiến lược ESG bền vững cần ít nhất ba năng lực mà không có nhóm kỹ thuật hay tư vấn bên ngoài nào làm thay được, và  đây là ba điều lãnh đạo cần làm khác đi:

1. Cam kết từ cấp cao — không phải trong báo cáo thường niên, mà trong từng quyết định phân bổ nguồn lực

Khi ngân sách bị cắt giảm, ESG không phải hạng mục bị cắt đầu tiên. Khi ưu tiên chiến lược được xếp thứ tự, tính bền vững cần nằm trong ba vị trí ưu tiên hàng đầu. ESG không chỉ đơn thuần là một lời tuyên bố mà là thói quen ra quyết định.

2. Năng lực đặt câu hỏi ESG đúng trong từng phòng ban — không phải chỉ ở bộ phận phát triển bền vững

Đây mới là điểm khác biệt thật sự. Chẳng hạn, người quản lý thu mua khi đàm phán với nhà cung cấp mới cần biết đặt câu hỏi: "Anh có thể cung cấp dấu chân carbon (carbon footprint) của lô hàng này không? Nếu có, theo tiêu chuẩn nào?" Người phụ trách nhân sự cần biết rằng tỷ lệ nghỉ việc và chính sách lương công bằng là chỉ số ESG chứ không chỉ là vấn đề nội bộ. Trưởng bộ phận tài chính cần đọc được dữ liệu phát thải và hiểu nó ảnh hưởng thế nào đến chi phí thuế carbon trong năm tới.

Đây là kỹ năng cần được xây dựng theo từng vai trò cụ thể — không phải chỉ đào tạo tổng quan ESG cho toàn công ty một lần là xong.

3. Khả năng đọc và phản biện dữ liệu ESG — để lãnh đạo không bị phụ thuộc hoàn toàn vào tư vấn

Khi đối tác EU gửi bảng câu hỏi với 40 chỉ số về phát thải và quản trị chuỗi cung ứng, Tổng Giám đốc không cần tự điền từng dòng — nhưng cần biết dữ liệu đó nói lên điều gì, dữ liệu nào đang yếu, và rủi ro nào đang bị che giấu bởi những con số đẹp trên báo cáo.

Từ "bắt buộc" đến "lợi thế" — khoảng cách nằm ở năng lực lãnh đạo

Doanh nghiệp nào xây dựng được ba năng lực trên ở cấp lãnh đạo sẽ không chỉ vượt qua kiểm toán của đối tác EU hay Nhật Bản. Họ sẽ trả lời được bảng câu hỏi ESG nhanh hơn đối thủ, tiếp cận được nguồn vốn xanh với chi phí thấp hơn, và giữ được những nhân tài trẻ — thế hệ đang chọn nơi làm việc dựa trên tiêu chí ESG nhiều hơn bất kỳ thế hệ nào trước.

Đó không còn là lợi thế mềm. 

Trong một thập kỷ mà ESG chuyển từ "tùy chọn" sang "điều kiện tiên quyết" để tiếp cận vốn, thị trường và nhân tài, ESG chính là lợi thế cạnh tranh có thể đo được.

• .

  

Để lãnh đạo tự đánh giá

Trước khi đọc tiếp, hãy dành 60 giây cho ba câu hỏi này:

• Nếu đội ngũ phụ trách ESG của doanh nghiệp bạn nghỉ việc vào ngày mai, chiến lược ESG có tiếp tục vận hành không, hay nó sẽ dừng lại hoàn toàn?

• Lần cuối cùng ESG xuất hiện như một mục quan trọng trong cuộc họp chiến lược là khi nào?

• Có bao nhiêu lãnh đạo cấp trung trong tổ chức bạn có thể giải thích yêu cầu ESG của đối tác lớn nhất bằng ngôn ngữ của chính ngành họ đang phụ trách?

Nếu những câu hỏi này khó trả lời, vấn đề của bạn không nằm ở báo cáo ESG, mà ở năng lực ESG. Năng lực đó cần được xây dựng từ bên trong tổ chức, bởi chính những người hiểu ngành của bạn — không phải chỉ hiểu ESG.

Đó là lý do SLP tồn tại.

---

LIÊN HỆ VỚI SLP

Liên hệ với chúng tôi để bắt đầu một cuộc trao đổi thẳng thắn, chuyên sâu và hữu ích.

Trao đổi với chúng tôi

---

CÂU HỎI LIÊN QUAN (FQA)

ESG có phải chỉ là báo cáo?

Không. Báo cáo chỉ là kết quả đầu ra. ESG thực sự là năng lực quản trị và ra quyết định được tích hợp vào chiến lược, vận hành và văn hóa doanh nghiệp.

Vì sao doanh nghiệp Việt Nam phải làm ESG?

Do yêu cầu ngày càng tăng từ nhà đầu tư, khách hàng và các quy định quốc tế như CBAM của EU. ESG cũng giúp doanh nghiệp quản trị rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh.

CBAM ảnh hưởng doanh nghiệp nào?

CBAM tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp xuất khẩu vào EU trong các ngành như thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện và hydro; đồng thời gián tiếp ảnh hưởng đến nhiều doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.

Ai chịu trách nhiệm về ESG?

Không chỉ bộ phận phát triển bền vững. Hội đồng quản trị, Ban điều hành và lãnh đạo các phòng ban đều cần tham gia vào việc xây dựng năng lực ESG.